De tand des tijds
Vijf eeuwen, één frame
Eeuwenlang probeerden schilders hetzelfde: een vluchtig moment vasthouden voordat de tijd het wegnam. Reis erdoorheen, bewaar wat je raakt, en hang je eigen reis door de tijd op. Aan dezelfde muur, in datzelfde ene frame.
Tik het hartje bij een doek om het in je tijdreis te bewaren
De Renaissance
1400–1530
In Italië ontdekt de schilderkunst dat ze de tijd kan stilzetten. Perspectief, anatomie en licht worden wetenschap, en voor het eerst kijkt een geschilderd gezicht je echt aan. Leonardo en Botticelli leggen mensen vast die al vijf eeuwen dood zijn, en toch leven.
Het doek dat de tijd vasthoudt
Vijf eeuwen lang glimlacht ze terug. Leonardo ving een blik die nooit meer vervaagt, het bewijs dat verf kan vasthouden wat een mensenleven niet kan.
Meer uit dit tijdvak
Schilders uit dit tijdvak: Leonardo da Vinci · Sandro Botticelli
Een eeuw later verschuift het verlangen om de tijd te vangen naar het noorden.
De Hollandse Gouden Eeuw
1600–1700
In de Republiek koopt de burger zijn eigen schilderij, en hij kiest het vluchtige: een lichtval door een raam, een bos bloemen dat al begint te buigen. Geen tijdvak was zich zo bewust van de tand des tijds. Vermeer bevriest de stilte, de bloemschilders maken het verwelken mooi.
Het doek dat de tijd vasthoudt
Bosschaert schilderde bloemen die in het echt nooit samen konden bloeien, geplukt uit verschillende seizoenen tot één onmogelijk boeket. De tulp die in dagen verwelkt, hier voor eeuwen bewaard.
Meer uit dit tijdvak
Schilders uit dit tijdvak: Johannes Vermeer · Ambrosius Bosschaert · Adriaen Coorte · Abraham Mignon · Rembrandt van Rijn · Frans Post
De welvaart, en de drang om een moment te bezitten, reist mee naar Venetië.
De Venetiaanse vedute
1700–1800
Wie op grand tour door Europa reisde, nam een Venetië mee naar huis. Canaletto en Guardi schilderden de stad zo precies dat je de tijd er bijna in stil ziet staan, kanaal voor kanaal, licht voor licht. Een souvenir van een middag die eeuwen geleden al voorbij was.
Het doek dat de tijd vasthoudt
Eén feestdag op het Canal Grande: het licht, de gondels, de menigte, vastgelegd alsof de klok bleef staan. Een enkele middag uit de achttiende eeuw die je nog steeds kunt binnenlopen.
Meer uit dit tijdvak
De draad door de tijd
Canaletto’s glasheldere blik ging niet verloren. Zijn neef Bernardo Bellotto leerde het vak in zijn atelier en bracht het naar Dresden en Warschau, zo nauwkeurig dat zijn stadsgezichten na de verwoesting van de oorlog dienden als bouwtekening voor de heropbouw. Het schilderij overleefde de stad.
Schilders uit dit tijdvak: Canaletto · Francesco Guardi · Bernardo Bellotto
Dan keert de blik zich af van de stad, naar een natuur die de mens overweldigt.
De Romantiek
1790–1860
De schilder zoekt het sublieme: stormen, bergtoppen in de mist, ruïnes waar ooit een beschaving stond. De mens is nietig en sterfelijk, de natuur en de tijd zijn oneindig. Turner lost de vorm op in licht, Friedrich maakt het landschap tot gebed, Cole schildert hele beschavingen die vergaan.
Het doek dat de tijd vasthoudt
Een man op een top, de rug naar ons toe, tegenover een eindeloze nevelzee. Hij is klein en sterfelijk, het uitzicht tijdloos. Geen schilderij vat het gevecht met de tijd korter samen.
Meer uit dit tijdvak
Schilders uit dit tijdvak: Caspar David Friedrich · J.M.W. Turner · Ivan Aivazovsky · Thomas Cole · Frederic Edwin Church
De volgende generatie zet het schildersezel buiten neer, midden in het nu.
Barbizon & het realisme
1830–1890
Bij het dorp Barbizon schilderen Corot, Millet en Daubigny rechtstreeks in het veld. Geen helden of goden meer, maar de boer, de boom, het uur voor het donker. Ze leren de kunst om een doodgewoon ogenblik vast te houden, en openen zo de deur naar alles wat erna komt.
Het doek dat de tijd vasthoudt
Twee boeren buigen het hoofd terwijl in de verte de avondklok luidt. Millet bevroor die ene tel van stilte aan het eind van een werkdag, en maakte het vergankelijke gewone tot iets eeuwigs.
Meer uit dit tijdvak
Schilders uit dit tijdvak: Jean-François Millet · Jean-Baptiste-Camille Corot · Charles-François Daubigny · Henri-Joseph Harpignies
Ondertussen komt uit Japan een manier van kijken die Parijs op zijn kop zet.
De Japanse prentkunst
1680–1945
Ukiyo-e betekent letterlijk "beelden van de vlietende wereld", precies dit verhaal in één woord. Eeuwenlang vangt Japan de vluchtige dingen: een golf, een bui, een bloesem die zo voorbij is. Hokusai en Hiroshige maken er een kunst van, en die kunst zal de westerse schilderkunst voorgoed veranderen.
Het doek dat de tijd vasthoudt
De Fuji kleurt rood in het licht van een vroege zomerochtend, een verschijning die maar enkele tellen duurt. Hokusai ving dat vluchtige moment in een vorm die nooit meer verandert.
Meer uit dit tijdvak
De draad door de tijd
Toen prenten als deze Parijs bereikten, raakte Van Gogh in de ban. Hij kopieerde Hiroshige, hing zijn kamer vol Japanse prenten en nam de platte vlakken en durvende uitsneden over. Een traditie van twee eeuwen oud sprong over op de allernieuwste kunst.
Schilders uit dit tijdvak: Katsushika Hokusai · Utagawa Hiroshige · Ohara Koson
Die betovering ontsteekt in Parijs de grootste omwenteling van allemaal.
Het impressionisme
1860–1895
Monet en zijn vrienden geven het op om de tijd stil te zetten, en proberen juist het verstrijken zelf te vangen: trillend licht op water, een tuin in de middagzon, één ondeelbaar moment voordat het alweer anders is. Losse streken die van dichtbij chaos lijken en op afstand samenvallen tot leven.
Het doek dat de tijd vasthoudt
Een haven in de ochtendmist, zo snel geschilderd dat je de tijd bijna voelt verstrijken. Dit ene vluchtige moment van licht gaf een hele stroming haar naam.
Meer uit dit tijdvak
Schilders uit dit tijdvak: Claude Monet · Gustave Caillebotte · Edgar Degas · Berthe Morisot · Alfred Sisley · Childe Hassam · Joaquín Sorolla
De volgende stap zoekt achter dat moment naar iets dat blijft: vorm en gevoel.
Het post-impressionisme
1886–1910
Van Gogh draait de kleur op tot ze gloeit, Cézanne zoekt de tijdloze structuur onder het landschap. De impressie wordt persoonlijk, urgent, alsof de schilder weet dat zijn tijd kort is. Het is de brug naar de moderne kunst, en vaak rauw doorleefd.
Het doek dat de tijd vasthoudt
Van Gogh keek zichzelf recht aan en schilderde wat hij zag. Hij zou geen veertig worden; het doek bleef. De mens vergaat, de blik blijft hangen aan de muur.
Meer uit dit tijdvak
Schilders uit dit tijdvak: Vincent van Gogh · Paul Cézanne · Odilon Redon · Henri Martin · Maximilien Luce
Rond 1900 probeert de kunst aan de tijd te ontsnappen via droom en symbool.
Symbolisme & jugendstil
1880–1915
Niet de wereld zoals ze is, maar zoals ze voelt: mythe, droom en verlangen, onttrokken aan de gewone tijd. Klimt verdrinkt zijn figuren in goud, Mucha maakt de affiche tot kunst, Redon schildert visioenen. De lijn wordt sierlijk, de betekenis raadselachtig en tijdloos.
Meer uit dit tijdvak
Schilders uit dit tijdvak: Gustav Klimt · Alphonse Mucha · Odilon Redon · Ferdinand Hodler
Dan valt het laatste houvast weg, en daarmee zelfs de herkenbare wereld.
Expressionisme & abstractie
1905–1960
Kleur en lijn worden zelfstandig. Kandinsky schildert muziek zonder onderwerp, Klee bouwt poëzie uit tekens. Voor het eerst hoeft een schilderij nergens meer naar te lijken, er valt niets meer te herkennen dat kan verwelken of verouderen. De kunst stapt uit de tijd.
Het doek dat de tijd vasthoudt
Geen landschap, geen gezicht, niets dat kan verwelken of vergaan. Door alles los te laten wat herkenbaar is, schilderde Kandinsky iets wat eenvoudigweg buiten de tijd staat.
Meer uit dit tijdvak
Schilders uit dit tijdvak: Wassily Kandinsky · Paul Klee · August Macke · František Kupka
Een eeuw later verhuist de kunst van het museum naar de vergankelijkste plek van allemaal: de straat.
De straatkunst
1990–nu
Kunst stapt het museum uit en de stad in, op muren die morgen overgeschilderd kunnen zijn. Banksy maakt van een sjabloon op beton een wereldwijd statement, scherp, geestig, anoniem. Dezelfde drang van vijf eeuwen geleden, om iets vast te leggen dat blijft, nu juist door de vergankelijkheid te omarmen.
Het doek dat de tijd vasthoudt
Gespoten op een muur, bedoeld om te vervagen, en juist daarom overal vereeuwigd. Banksy maakt kunst van de vergankelijkheid zelf, en jij hangt ’m bij Vermeer en Monet aan dezelfde muur.
Meer uit dit tijdvak
Schilders uit dit tijdvak: Banksy
Jouw galerij door de tijd
Nog niets bewaard
Scroll terug omhoog en tik het hartje bij de doeken die je raken. Ze verschijnen hier, klaar om samen in één frame te hangen. Van een verwelkende tulp uit 1620 tot Banksy op beton, jouw eigen reis door vijf eeuwen.